Çocuk Psikiyatristi Dr.Stanley Greenspan, çocuklar ve aileleri arasındaki ilişkiyi güven ve keyif içeren karşılıklı etkileşim ve oyuna dönüştürmeyi önerir. Kısaca ‘yerde oyun’ (FLOORTIME™) adını verdiği bu yaklaşım ile ebeveynlerin çocuklarını daha iyi anlamaları ve gelişimlerini desteklemeleri mümkün olduğu gibi çocukların gündelik sorunları ile baş etmenin de kolaylaştığını göstermektedir.
DIR/Floortime hem uzmanlar hem de aileler tarafından uygulanabilecek, ilişki temelli ve çocuğun bireysel farklılıkları üzerine yapılandırılmış müdahale modelidir.
DIR Nedir?
Kısaca modelin değerlendirme ve terapi için nasıl bir yaklaşım olduğunu özetleyen gelişimsel, bireysel ve ilişki temelli sözcüklerinin İngilizce baş harflerinin bir araya getirilmesi ile oluşturulmuştur. D Developmental/ Gelişimsel, I Individual / Bireysel, R Relatıonshıpbased / İlişki Temelli.
Floortime Nedir?
Floortime modelin bileşenleri içinde doğal gelişimsel büyümeyi teşvik etmek için uygulanan bir müdahale yöntemidir. Temel olarak çocukla oyunlar yolu ile çocuğun işlevsel, duygusal gelişim kapasitelerini geliştirmek ve tipik gelişim seviyesine yükseltmek amaçlanır. Oyunlar sırasında çocuğun önderliği takip edilir. Duygusal temelli anlamlı etkileşim ile öğrenilen dil, biliş, sosyal beceriler ve duygulanımlar (affektler) üzerine yoğunlaşılır.
Çocuklarla duygusal jest, mimik, ses tonu, bakışmalar kullanarak etkileşim kurma ve eğlenceli oyunlar ile onlarda oluşturulan bu duygusal etkileşiminde bir süreklilik sağlamak amaçlanır.
DIR Modeli
D DEVELOPMENTAL /GELİŞİMSEL
Çocuğun gelişimsel olarak nerede olduğunu anlayabilmek tedavi programını planlamak için önemlidir. Doktor Greenspan; bebek ve çocuk gelişimini daha iyi anlamak ve değerlendirmek için bilişsel ve duygusal gelişimi tanımlayan altı gelişim basamağı belirlemiştir. Bu gelişim basamakları, çocuğun sadece takvim yaşı dikkate alınarak değil, gelişimsel olarak hangi düzeyde olduğunu anlamamıza ve çocuğa ona göre yaklaşmamıza olanak sağlar. Gelişimsel yaklaşımı diğer metotlardan ayıran en önemli fark budur.
I INDIVIDUAL / BİREYSEL
Bireysel farklılıklar bölümü, her çocuğun biyolojik olarak çevresinde algıladığı uyaranları nasıl işlediği, regüle ettiği ve tepki verdiği ile ilgilidir. Ses, dokunma, hareketleri ve düşünceleri sıralama kapasitesi genel olarak bu bireysel farklılıkların çokça görüldüğü alanlardan birkaçıdır. Örneğin, bir çocuk dokunmaya ya da seslere hiperreaktif veya hiporeaktif olabilir ve bu sebeple bu tür duyularını doyurmaya yönelik ortamlarda bulunmak isteyecektir.
R RELATIONSHIPBASED / İLİŞKİ TEMELLİ
İlişki temelli bölüm eğitmenlerin, uzmanların, ebeveynlerin ya da diğer bakım verenlerin duygulanımı kullanarak çocuğun gelişimsel seviyesi ve bireysel farklılıklarına göre çocukla etkileşime geçmesidir. Bu ilişki sayesinde çocuğun fonksiyonel ve duygusal gelişimi mesafe kaydetmektedir.
DIR Modeli, çocuğun sadece spesifik becerileri ve davranışlarına odaklanmak yerine, sosyal duygusal ve düşünsel kapasitelerin oluşması için sağlam temeller atmayı hedefler.
FLOORTIME™ NASIL YAPILIR?
- Çocuğun liderliğini takip ederek; çocuğun dünyasına terapisti kabul etmesinin ardından zorlama ve yönlendirme olmadan gelişimsel basamaklarda genişleyerek ve üst basamaklar hedeflenerek uygulanır.
- Terapist, dışardan bakılınca anlamsız gibi görünen hareketlerin altında yatan duyusal ve duygusal sebepleri inceleyip aileye bu konuda rehberlik eder. Bu hareketleri engellemez, kısıtlamaz, kabul edip gerekli düzenlemelerde bulunur. Çoğunlukla çocuğun, terapisti iç dünyasına ilk kabulü buradan gerçekleşir.
- Zamanla çocuk dünyanın güvenli bir yer olduğunu ve anlaşıldığını hissettikçe iletişimsel anlamda ilerlemeye, kendini açmaya, başkalarını merak etmeye ve dolayısıyla sözlü-sözsüz iletişimsel yöntemleri kurmaya başlar.
- Zaman içinde duygu ve düşüncede esneklik kazanır, -mış gibi oyunlar ardından sembolik oyunlar gelir, hayali oyunlar veya çeşitli temalara bağlı(macera, şefkat-bakım gibi) oyunlar kurar. Burada amaç bilişsel ve sosyal duygusal gelişimi desteklerken çocuğun duygu düzenlemesini bağımsız şekilde yapabileceği bir duygusal dayanıklılık sağlamaktır.
- Üst basamaklarda performans gösteren, yani pek çok fikri ve oyunu olan ancak dikkati kısa süren, oyundan oyuna çabuk geçen, duyguda ve düşüncede kalmada zorlanan çocuklarla da üst basamaklardan başlanarak alt basamaklar desteklenir.
Floortime yerde oyun oynamak değil, çocuğun duygularını düşüncelerini bizimle paylaştığı sosyal duygusal gelişim basamaklarının desteklendiği bir terapi modelidir
FLOORTIME™ terapisti;
Çocuğun liderliğini izlediğinde çocuğun ilgisi ve ilgi gösterdiği nesne için kendi düşüncelerini, inançlarını ve planlarını unutarak çocuğun niyetine bakar, bekler ve eşlik eder.
Değerlendirme sonuçlarından yola çıkarak belirlenmiş hedeflere ulaşmak için çocukla etkileşim sağlar, ancak ana hedef anne ve babayı bu prensipleri günlük yaşamlarında uygulayabilmeleri için eğitmek ve desteklemektir.
Terapist’in rolü; aileye rehberlik etmek, yeni hedefler geliştirmek ve bu hedeflere nasıl ulaşılacağı konusunda model olmaktır. Ayrıca terapist; günlük yaşamda karşılaşılan sorunlara nasıl yaklaşılabileceği konusunda çocuğun özelliklerine ve bireysel farklılıklarına özgü çözümler arar.
Kaynakça:
Ghasemi Mehrabadi Z, Safarzadeh S, Ehteshamzadeh P, Dasht Bozorgi Z, (2025). The Effectiveness of Cognitive Rehabilitation and Floortime Play Therapy on Time Perception in Students with Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD). Int. J. School. Health. 12(3):197-208.
Greenspan, S. I., DeGangi, G., and Wieder, S. (2001). The Functional Emotional Assessment Scale (FEAS): For infancy & early childhood.
Bir yanıt yazın